Không. Tiệm cầm đồ không được tự ý sử dụng, cho thuê, cho mượn hoặc khai thác công dụng của tài sản cầm cố nếu khách hàng chưa đồng ý. Việc cửa hàng đang giữ tài sản không đồng nghĩa với việc được sở hữu hoặc toàn quyền sử dụng tài sản đó. Chỉ khi hai bên có thỏa thuận rõ ràng, bên nhận cầm cố mới có thể sử dụng tài sản trong phạm vi đã thống nhất.
Vì sao tiệm cầm đồ không được tự ý sử dụng tài sản cầm cố?
Theo Điều 309 Bộ luật Dân sự 2015, cầm cố tài sản là việc một bên giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Như vậy, khách hàng chỉ chuyển giao việc nắm giữ tài sản cho tiệm cầm đồ; quyền sở hữu không tự động chuyển sang cửa hàng.
Điều 313 Bộ luật Dân sự 2015 quy định bên nhận cầm cố có nghĩa vụ bảo quản, giữ gìn tài sản và không được cho thuê, cho mượn, khai thác công dụng, hưởng hoa lợi hoặc lợi tức từ tài sản cầm cố, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Điều này có nghĩa tiệm cầm đồ không được tự ý lái xe máy, sử dụng ô tô, dùng điện thoại, đăng nhập máy tính, cho người khác mượn tài sản hoặc đem tài sản đi kinh doanh chỉ vì đang giữ tài sản đó.
Khi nào tiệm cầm đồ được phép sử dụng tài sản của khách?
Điều 314 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên nhận cầm cố được cho thuê, cho mượn, khai thác công dụng hoặc hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản nếu có thỏa thuận với bên cầm cố.
Để hạn chế tranh chấp, thỏa thuận nên được thể hiện rõ trong hợp đồng, phụ lục hoặc văn bản có thể đối chiếu. Nội dung nên xác định cụ thể:
- Tài sản nào được phép sử dụng.
- Mục đích sử dụng.
- Phạm vi và thời gian sử dụng.
- Người được trực tiếp sử dụng tài sản.
- Trách nhiệm đối với hao mòn, hư hỏng, mất mát hoặc vi phạm phát sinh.
- Cách xử lý chi phí, hoa lợi hoặc lợi tức thu được từ tài sản.
- Tình trạng tài sản khi bàn giao và khi hoàn trả.
Việc khách hàng ký hợp đồng có điều khoản cho phép sử dụng không đồng nghĩa tiệm cầm đồ được dùng tài sản theo mọi cách. Cửa hàng vẫn phải tuân thủ đúng mục đích, giới hạn và thời gian mà hai bên đã thống nhất.
Những hành vi nào có thể bị xem là tự ý sử dụng tài sản cầm cố?
Một hành vi có thể bị xem là tự ý sử dụng khi tiệm cầm đồ khai thác tài sản ngoài nhu cầu bảo quản và không có sự đồng ý của khách hàng. Các trường hợp thực tế thường gặp gồm:
- Dùng xe máy hoặc ô tô cầm cố để đi lại, chở hàng hoặc cho người khác sử dụng.
- Cho thuê hoặc cho mượn tài sản nhằm thu lợi.
- Sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính xách tay của khách cho mục đích cá nhân.
- Truy cập hình ảnh, tài khoản, tin nhắn hoặc dữ liệu lưu trong thiết bị khi không cần thiết cho việc kiểm tra, định giá và không được khách hàng đồng ý.
- Sử dụng máy móc, thiết bị sản xuất để kinh doanh trong thời gian nhận cầm cố.
- Đem tài sản của khách dùng để bảo đảm cho một nghĩa vụ khác.
Đặc biệt, pháp luật còn quy định bên nhận cầm cố không được bán, trao đổi, tặng cho hoặc sử dụng tài sản cầm cố để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác. Việc xử lý tài sản chỉ được đặt ra khi có căn cứ xử lý tài sản bảo đảm và phải thực hiện theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật.
Kiểm tra và bảo quản tài sản có phải là hành vi sử dụng trái phép không?
Không phải mọi thao tác đối với tài sản đều được xem là khai thác công dụng. Tiệm cầm đồ có thể cần kiểm tra tài sản khi tiếp nhận để xác minh tình trạng, chức năng, thông số và phục vụ định giá. Trong thời gian lưu giữ, cửa hàng cũng có thể phải thực hiện một số thao tác cần thiết để bảo quản hoặc di chuyển tài sản trong kho.
Tuy nhiên, ranh giới giữa bảo quản và sử dụng phải được xem xét dựa trên mục đích, mức độ và nội dung đã thỏa thuận. Chẳng hạn, chạy thử xe tại thời điểm định giá với sự chứng kiến của khách khác với việc dùng xe để đi lại nhiều ngày. Tương tự, bật điện thoại để kiểm tra chức năng khác với việc truy cập dữ liệu cá nhân hoặc sử dụng thiết bị cho nhu cầu riêng.
Đối với tài sản có nguy cơ hao mòn, phát sinh quãng đường hoặc lưu lại lịch sử hoạt động, hai bên nên ghi nhận trước cách bảo quản. Các thao tác như nổ máy định kỳ, sạc pin, di chuyển trong kho hoặc cập nhật phần mềm chỉ nên được thực hiện trong phạm vi cần thiết và có sự thống nhất rõ ràng.
Tiệm cầm đồ phải chịu trách nhiệm gì nếu tài sản bị hư hỏng hoặc mất mát?
Theo Điều 313 Bộ luật Dân sự 2015, bên nhận cầm cố phải bảo quản, giữ gìn tài sản; nếu làm mất hoặc hư hỏng tài sản thì phải bồi thường thiệt hại. Trách nhiệm cụ thể cần được xác định dựa trên tình trạng tài sản khi giao nhận, nguyên nhân thiệt hại, nội dung hợp đồng và chứng cứ liên quan.
Nếu việc sử dụng không được phép làm tài sản giảm giá trị, phát sinh hư hỏng hoặc gây thiệt hại khác, khách hàng có thể yêu cầu tiệm cầm đồ:
- Chấm dứt ngay việc sử dụng tài sản.
- Khôi phục tình trạng tài sản nếu có thể.
- Thanh toán chi phí sửa chữa hợp lý.
- Bồi thường phần thiệt hại thực tế có căn cứ chứng minh.
- Thực hiện trách nhiệm khác đã được thỏa thuận hợp pháp trong hợp đồng.
Không nên mặc định mọi hao mòn đều do cửa hàng gây ra. Biên bản giao nhận, hình ảnh, video, số công-tơ-mét, tình trạng pin, số sê-ri và kết quả kiểm tra kỹ thuật là những căn cứ quan trọng để xác định tài sản có thay đổi trong thời gian cầm cố hay không.
Tiệm cầm đồ có được sử dụng tài sản khi khoản vay đã quá hạn không?
Không. Việc khách hàng chậm thực hiện nghĩa vụ không làm tài sản tự động trở thành tài sản của tiệm cầm đồ và cũng không cho phép cửa hàng tùy ý sử dụng.
Khi phát sinh căn cứ xử lý tài sản bảo đảm, tiệm cầm đồ phải xử lý theo phương thức đã thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật. Trước khi tài sản được xử lý hợp pháp, nghĩa vụ bảo quản và các hạn chế đối với việc sử dụng tài sản cầm cố vẫn cần được tuân thủ.
Vì vậy, việc xe đã quá hạn không phải là căn cứ để nhân viên cửa hàng lấy xe đi lại. Tương tự, điện thoại hoặc máy tính quá hạn cũng không thể tùy ý được đưa vào sử dụng, cho mượn hoặc truy cập dữ liệu cá nhân.
Khách hàng cần kiểm tra gì trước khi giao tài sản cho tiệm cầm đồ?
Việc ghi nhận đầy đủ hiện trạng ngay từ đầu giúp bảo vệ cả khách hàng và cửa hàng. Trước khi ký hợp đồng và bàn giao tài sản, khách hàng nên:
- Đọc kỹ điều khoản liên quan đến bảo quản, kiểm tra và quyền sử dụng tài sản.
- Yêu cầu làm rõ nếu hợp đồng có nội dung cho phép khai thác công dụng, cho thuê hoặc cho mượn tài sản.
- Ghi lại số sê-ri, số khung, số máy, số công-tơ-mét và các dấu hiệu nhận dạng phù hợp với từng loại tài sản.
- Chụp ảnh hoặc quay video tình trạng ngoại hình, phụ kiện đi kèm và khả năng hoạt động.
- Lập biên bản giao nhận, ghi rõ vết xước, hư hỏng có sẵn, tình trạng pin hoặc các đặc điểm kỹ thuật đáng chú ý.
- Sao lưu dữ liệu, tháo SIM và bảo vệ các tài khoản cá nhân khi cầm điện thoại, máy tính hoặc thiết bị lưu trữ.
- Giữ hợp đồng, phiếu cầm đồ, biên bản giao nhận và chứng từ thanh toán.
Khách hàng cũng nên hỏi rõ tài sản sẽ được lưu giữ ở đâu, ai có quyền tiếp cận và cửa hàng có cần thực hiện thao tác bảo quản định kỳ hay không. Các nội dung quan trọng nên được ghi nhận bằng văn bản thay vì chỉ trao đổi miệng.
Làm gì khi phát hiện tiệm cầm đồ đang sử dụng tài sản trái thỏa thuận?
Trước tiên, khách hàng nên thu thập và bảo toàn chứng cứ một cách hợp pháp. Tùy loại tài sản, chứng cứ có thể gồm hình ảnh, video, dữ liệu hành trình, số công-tơ-mét, lịch sử đăng nhập thiết bị, biên bản kiểm tra kỹ thuật hoặc trao đổi bằng tin nhắn.
Sau đó, khách hàng nên gửi yêu cầu bằng văn bản cho tiệm cầm đồ, nêu rõ hành vi bị phản ánh, điều khoản hợp đồng liên quan và yêu cầu chấm dứt việc sử dụng. Nếu tài sản có dấu hiệu hư hỏng hoặc giảm giá trị, nên kiểm tra tại đơn vị kỹ thuật phù hợp để có tài liệu xác định tình trạng.
Nếu hai bên không tự giải quyết được, khách hàng có thể lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với hợp đồng và pháp luật, chẳng hạn thương lượng, hòa giải, trọng tài nếu có thỏa thuận hoặc khởi kiện tại tòa án có thẩm quyền. Khi có dấu hiệu tài sản bị chiếm đoạt, cố ý làm hư hỏng hoặc có hành vi vi phạm khác, khách hàng có thể trình báo cơ quan có thẩm quyền để được xem xét theo tính chất vụ việc.
Nguyên tắc quan trọng khi cầm cố tài sản
Tiệm cầm đồ có quyền giữ tài sản để bảo đảm nghĩa vụ, nhưng không mặc nhiên có quyền sử dụng tài sản. Mọi quyền cho thuê, cho mượn hoặc khai thác công dụng phải dựa trên thỏa thuận rõ ràng. Khách hàng nên đọc kỹ hợp đồng, ghi nhận hiện trạng và lưu đầy đủ chứng từ trước khi bàn giao.
Nếu đang cân nhắc cầm cố tài sản, bạn có thể tìm hiểu thêm quy trình định giá và các thông tin dịch vụ tương ứng tại Camgo trước khi quyết định.